Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου

Τι είναι ο καρκίνος;

Ο καρκίνος είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για την περιγραφή μιας ομάδας χρόνιων νόσων, που μπορούν να προσβάλουν οποιοδήποτε σημείο του σώματος. Χαρακτηρίζεται από την ανεξέλεγκτη αύξηση και εξάπλωση μη φυσιολογικών κυττάρων, τα οποία είναι επιθετικά (αυξάνονται και πολλαπλασιάζονται με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από τους φυσιολογικούς), διηθητικά (εισβάλλουν στους παρακείμενους ιστούς και τους καταστρέφουν) και/ή μεταστατικά (εξαπλώνονται σε άλλα σημεία του σώματος). Εφόσον η εξάπλωση των καρκινικών κυττάρων δεν ελεγχθεί, μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο.

Το στάδιο της νόσου περιγράφει την έκταση και την εξάπλωση του καρκίνου κατά το χρόνο της διάγνωσης και καθορίζεται βάσει του μεγέθους του όγκου, της εμπλοκής ή μη των παραπλήσιων λεμφαδένων και της παρουσίας ή μη μεταστάσεων σε άλλα σημεία του σώματος. Από τη στιγμή που θα προσδιοριστούν αυτοί οι παράγοντες, ο καρκίνος ταξινομείται ως σταδίου Ι, ΙΙ, ΙΙΙ ή IV, με το στάδιο Ι να είναι το πιο πρώιμο και το IV το πιο προχωρημένο. Όσο πιο νωρίς γίνει η διάγνωση, τόσο περισσότερες είναι οι πιθανότητες επιβίωσης.

Μέτρα πρόληψης

1.Διακόψτε το κάπνισμα.
Ο καπνός είναι σήμερα το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο καρκινογόνο. Η αποχή από το ενεργητικό και παθητικό κάπνισμα είναι σημαντική για την πρόληψη του καρκίνου του πνεύμονα, της κεφαλής και του τραχήλου, του ανώτερου πεπτικού συστήματος, του λάρυγγα, των νεφρών, του παγκρέατος, της ουροδόχου κύστεως.

2. Αποφύγετε την κατάχρηση αλκοόλ.
Το αλκοόλ είναι η δεύτερη μετά τον καπνό ευρέως χρησιμοποιούμενη καρκινογόνος ουσία και συνδέεται με την ανάπτυξη καρκίνων του γαστρεντερικού συστήματος, της κεφαλής και του τραχήλου. Εάν σας αρέσει το αλκοόλ μην πίνετε πάνω από τρεις φορές την εβδομάδα και πάνω από δύο μερίδες ποτού την φορά, χαμηλής σχετικά περιεκτικότητας σε αλκοόλη, όπως η μπύρα ή κρασί. Μην υπερβαίνετε ποτέ τις παραπάνω ποσότητες και μην καταναλώνετε ποτέ ποτά με περιεκτικότητα άνω του 10% σε οινόπνευμα. Ορισμένες ομάδες υψηλού κινδύνου για καρκίνο (π.χ. ορισμένα κληρονομικά καρκινώματα μαστού) πρέπει να περιορίσουν δραστικότερα την πόση αλκοόλ.

3. Υιοθετείστε μία διατροφή χαμηλή σε λίπος, πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, διατηρείτε φυσιολογικό βάρος.
Μελέτες έχουν αναδείξει αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της λήψης φρούτων και λαχανικών και του κινδύνου ανάπτυξης συνήθων μορφών καρκίνου. Η αυξημένη πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών και κόκκινου κρέατος έχει συνδεθεί με ορισμένα καρκινώματα όπως καρκίνωμα μαστού, παγκρέατος, προστάτη. Η παχυσαρκία και η αυξημένη μάζα σώματος έχει συνδεθεί με την  ανάπτυξη καρκίνου μαστού, κόλου, ορθού πνεύμονα, νεφρού και άλλων ειδών καρκίνου. Η κατανάλωση φυτικών ινών, όπως αυτές που περιέχονται στο μαύρο ψωμί, έχει συνδεθεί με μείωση της επίπτωσης ορισμένων καρκινωμάτων όπως του εντέρου. Μην χρησιμοποιείτε ορμόνες ή φάρμακα χωρίς σαφή ιατρική ένδειξη και άριστη ιατρική παρακολούθηση.

4. Υιοθετείστε προγράμματα άσκησης.
Μελέτες έχουν δείξει ότι άτομα που βαδίζουν ζωηρά σε καθημερινή βάση επί μισή ώρα, έχουν μειωμένη πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων καρκίνων.

5.Εμβολιαστείτε με τα εμβόλια της ηπατίτιδας Β και του ιού ΗΡV εφόσον δεν υπάρχουν σχετικές αντενδείξεις.
Εάν έχετε συμπτώματα όπως φούσκωμα ή κοιλιακό άλγος να ελεγχθείτε για ελικοβακτηρίδιο. Οι λοιμογόνοι παράγοντες που προαναφέρονται είναι καρκινογόνοι.

6.Εάν είστε γυναίκα προγραμματίστε έγκαιρα τεκνοποίηση και θηλάστε τα παιδιά σας.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η αυξημένη διάρκεια γαλουχίας για τουλάχιστον ένα έτος και σε περισσότερες από μία εγκυμοσύνες μειώνει την επίπτωση του καρκίνου του μαστού.

7.Αποφύγετε την έκθεση σε ασύρματα δίκτυα και ακτινοβολία κινητών τηλεφώνων έως ότου ολοκληρωθούν μεγάλες μελέτες που ευρίσκονται σε εξέλιξη.

8. Aποφύγετε όσο μπορείτε  την υπεριώδη ακτινοβολία.
Το ηλιακό φως αποτελεί καρκινογόνο παράγοντα που συνδέεται με την ανάπτυξη μελανώματος. Ιδιαίτερα τα ηλιακά εγκαύματα κατά την παιδική ηλικία και την εφηβεία, η διαλείπουσα οξεία έκθεση και η ηλιακή βλάβη, έχουν συνδεθεί με το μελάνωμα. Η χρήση αντηλιακών δεν είναι επαρκές μέτρο.

9. Μην εκτίθεστε σε χημικές ουσίες και εάν έχετε επαγγελματική έκθεση να λαμβάνετε πάντα ειδικά προστατευτικά μέτρα.

10. Μην αμελείτε την ετήσια ιατρική τακτική προληπτική εξέταση.
Σήμερα η σωστή ετήσια ιατρική προληπτική εξέταση δεν περιλαμβάνει μία απλή αναγραφή γενικού προληπτικού εργαστηριακού ελέγχου για τους καρκίνους εκείνους που η έγκαιρη ανίχνευση οδηγεί σε ίαση. Σήμερα η ολοκληρωμένη ετήσια ιατρική εξέταση από τον έμπειρο κλινικό ιατρό περιλαμβάνει λεπτομερή εξέταση που αποκαλύπτει έκθεση σε καρκινογόνα, ανίχνευση πρώιμων κλινικών σημείων καρκινωμάτων, διερεύνηση οικογενειακών προδιαθέσεων. Τα δεδομένα αυτά είναι σημαντικά για τον εξατομικευμένο καθορισμό του πακέτου των εξετάσεων που απαιτούνται για την προσυμπτωματική διάγνωση του καρκίνου και τον εντοπισμό ομάδων υψηλού κινδύνου, οι οποίες σήμερα δύνανται να επωφεληθούν από εντατικοποιημένους προσυμπτωματικούς ελέγχους, προφυλακτική χρήση αντικαρκινικών ουσιών και επεμβατικών χειρουργικών μεθόδων.

Οι συνήθεις ανιχνευτικοί εργαστηριακοί έλεγχοι, είναι οι εξής:

· Εξέταση κοπράνων κάθε έτος για αίμα και σιγμοειδοσκόπηση κάθε πέντε χρόνια από την ηλικία των πενήντα ετών.

· ΠΑΠ ΤΕST κάθε έτος από την ηλικία των δεκαοκτώ ετών στις γυναίκες.

· Μαστογραφία κάθε χρόνο με μαστογράφους τελευταίας τεχνολογίας χαμηλής δόσεως σε ακτινοβολία κάθε χρόνο σε γυναίκες πάνω από σαράντα ετών.

· Περιοδικές μετρήσεις ειδικού προστατικού αντιγόνου PSA σε άντρες άνω των πενήντα ετών.

Κάθε σύμπτωμα που παρατείνεται (π.χ. απώλεια βάρους, ατονία, βήχας) πρέπει να αξιολογείται σωστά ιατρικώς και άμεσα.

Η επανεμφάνιση της λέπρας. Ιστορικά στοιχεία της νόσου

Ιστορικά στοιχεία/ Τα συμπτώματα/ Τρόπος μετάδοσης/Θεραπεία/Πρόληψη και άλλα…

γράφει ο Γιάννης Στεφανογιάννης

Η λέπρα είναι μια επικίνδυνη παραμορφωτική νόσος, που οδήγησε σε απομόνωση και περιθωριοποίηση εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Μια ξεχασμένη νόσος

Το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό ακούγοντας τη λέξη “λέπρα’’, είναι οι άνθρωποι με τα παραμορφωμένα πρόσωπα που ζουν απομονωμένοι σε καλύβες, σε ξερονήσια, μακρυά από τον υπόλοιπο κόσμο.Πριν από λίγες μέρες, στις αρχές Μαΐου, η Δερματολογική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης ανακοίνωσε ότι κατέγραψε δεκατέσσερις ασθενείς με λέπρα στο Λασίθι, τρεις στο Ηράκλειο και τέσσερις στα Χανιά. Στην ανακοίνωση σημειώνεται, επίσης, ότι οι ασθενείς πιθανότατα είναι περισσότεροι, αλλά ντρέπονται για την ασθένεια και κρύβονται, με αποτέλεσμα να μην ακολουθούν καμία θεραπεία. Η επανεμφάνιση της λέπρας στη σύγχρονη Ελλάδα, έστω και σε ελάχιστα άτομα, φαίνεται να είναι πια γεγονός.

Ιστορικά στοιχεία

Η λέπρα, η οποία ονομάζεται αλλιώς και νόσος του Χάνσεν, προκαλείται από το μυκοβακτηρίδιο της λέπρας (Mycobacterium leprae) και ανακαλύφθηκε από τον Νορβηγό γιατρό Αρμάουερ Χάνσεν το 1873. Η νόσος ήταν γνωστή στην αρχαία Αίγυπτο και στις Ινδίες εδώ και 4.000 χρόνια, ενώ ανευρίσκεται και σε πολύ παλιά κείμενα Ελλήνων και Αράβων. Εξαπλώθηκε στην Ευρώπη από τα Ρωμαϊκά στρατεύματα στην εποχή των σταυροφοριών, οπότε πολλοί ευγενείς που είχαν λέπρα ζούσαν ελεύθεροι, αντίθετα από τους απομονωμένους φτωχούς, μεταδίδοντας τη νόσο, κυρίως στους Αγίους Τόπους. Γενικά, πάντως, από εκείνη την εποχή, οι λεπροί απομονώνονταν και δημιουργούσαν δικές τους κοινωνίες, ενώ ήταν υποχρεωμένοι να κρεμούν πάνω τους ένα κουδούνι, που γνωστοποιούσε το πέρασμά τους. Στην Ελλάδα το νησί Σπιναλόγκα (στα βόρεια του νομού Λασιθίου) χρησιμοποιήθηκε ως Λεπροκομείο από το 1903 έως το 1957.

Αν και οι αναφορές στη λέπρα είναι αρκετά σπάνιες στις μέρες μας, στον ανεπτυγμένο κόσμο η ασθένεια δεν έχει επισήμως εξαφανιστεί, αφού υπάρχουν ακόμη και σήμερα νέες διαγνώσεις περιστατικών, που εντοπίζονται κυρίως σε υπανάπτυκτες χώρες, όπως η Αγκόλα, το Κονγκό, η Ινδία, η Μοζαμβίκη, το Νεπάλ και η Τανζανία.

Χαρακτηριστικά της νόσου

Πρόκειται για μια χρόνια ασθένεια του δέρματος και των περιφερικών νεύρων, η οποία αν δεν αντιμετωπιστεί κατάλληλα, μπορεί να προσβάλει ακόμη και εσωτερικά όργανα του σώματος. Σε ορισμένες μορφές της νόσου, επίσης, είναι δυνατόν να προσβληθούν τα μάτια, ο λαιμός, η μύτη ή οι όρχεις. Η λέπρα, αν και μπορεί να αναπτυχθεί σε άτομα οποιασδήποτε ηλικίας, είναι πολύ σπάνια σε παιδιά κάτω των 3 ετών. Η βαρύτητα της νόσου κυμαίνεται από μέτρια (με μία ή λίγες προσβεβλημένες περιοχές στο δέρμα), μέχρι και σοβαρή (με προσβολή πολλών περιοχών του σώματος, αλλά και εσωτερικών οργάνων).

Τα συμπτώματα

Επειδή τα βακτήρια που προκαλούν τη νόσο πολλαπλασιάζονται με πολύ αργούς ρυθμούς τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται από 1 έως και 7 χρόνια μετά την αρχική λοίμωξη. H νόσος ξεκινά με κοκκινωπές, συνήθως, κηλίδες στο δέρμα που δεν προκαλούν καθόλου πόνο, ενώ η χροιά του δέρματος και των μαλλιών μπορεί να διαφοροποιηθεί. Αν η λέπρα δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, οι κηλίδες διογκώνονται και εξαπλώνονται σε όλο το σώμα, ενώ μπορούν να σχηματιστούν σε όλο το δέρμα μικροί κόμποι και εξογκώματα. Τα στίγματα και οι διογκώσεις στο κεφάλι το κάνουν να μοιάζει, όπως αναφέρεται, με “κεφάλι λιονταριού’’.

Βασικό γνώρισμα της λέπρας είναι ότι τα νεύρα απονεκρώνονται και προκαλείται αναισθησία στο δέρμα και έτσι ο ασθενής χάνει την αίσθηση του κρύου, της ζέστης ή του πόνου, με αποτέλεσμα να γίνεται πιο ευάλωτος σε τραυματισμούς ή εγκαύματα που είναι δυνατό να οδηγήσουν σε ακρωτηριασμούς δακτύλων ή και ολόκληρων άκρων του σώματος. Άλλα συμπτώματα που εμφανίζονται συχνά είναι η απώλεια τριχών σε διάφορα σημεία, οι παραμορφώσεις των χεριών και των ποδιών, οι βλάβες στον βλεννογόνο της μύτης, η σεξουαλική δυσλειτουργία, η νεφρική ανεπάρκεια, η διόγκωση των λεμφαδένων, αλλά και οι βλάβες στα μάτια, λόγω προσβολής του οπτικού νεύρου, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν ακόμη και τύφλωση.

Η ίδια η ασθένεια δεν προκαλεί θάνατο, αλλά το μοιραίο προκαλείται σε ορισμένες περιπτώσεις από πολλαπλές και επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις που προσβάλλουν τον οργανισμό του ασθενή, ιδίως αν αυτός δεν έχει λάβει θεραπεία. Πρέπει να τονιστεί ότι η χορήγηση της κατάλληλης θεραπείας σταματά την εξέλιξη της νόσου, αλλά δεν αποκαθιστά βλάβες στον οργανισμό του ασθενή, όπως είναι οι παραμορφώσεις του δέρματος και φυσικά οι ακρωτηριασμοί.

Γεωγραφική εξάπλωση

Η λέπρα εμφανίζεται συχνότερα σε χώρες της Αφρικής, Ασίας και Λατινικής Αμερικής, ενώ τα περιστατικά στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες αφορούν συνήθως σε μετανάστες ή πρόσφυγες που προέρχονται από χώρες που υπάρχει ακόμη η νόσος.

Τρόπος μετάδοσης

Ο τρόπος μετάδοσης της λέπρας δεν έχει πλήρως διασαφηνιστεί. Είναι πιθανό να μεταδίδεται με τη σωματική επαφή με πάσχον άτομο και ιδίως διαμέσου των εκκρίσεων της μύτης, ή με το σάλιο. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι η μεταδοτικότητα της νόσου είναι πολύ περιορισμένη, αφού υπάρχουν άτομα που φρόντιζαν επί σειρά ετών ασθενείς με λέπρα, χωρίς ποτέ να προσβληθούν και να νοσήσουν. Επίσης, αναφέρεται ότι το 95% των ατόμων που μολύνονται από το μυκοβακτήριο της λέπρας τελικά δεν εκδηλώνει τη νόσο, λόγω αντίδρασης του ανοσοποιητικού τους συστήματος, ενώ το υπόλοιπο 5% που νοσεί διαθέτει μια, πιθανώς γονιδιακή, προδιάθεση.

Διάγνωση

Η διάγνωση τίθεται από τα συμπτώματα (όπως οι κοκκινίλες που δεν εξαφανίζονται, τα διογκωμένα νεύρα, η απώλεια της αίσθησης της αφής και της αισθητικότητας των άκρων, η μυική ατροφία κ.ά.) και επιβεβαιώνεται από βιοψία ιστού από πάσχον δέρμα. Επειδή, πάντως, τα μυκοβακτήρια δεν μπορούν να καλλιεργηθούν στο εργαστήριο, όπως τα υπόλοιπα μικρόβια, δεν συνιστάται η καλλιέργεια μολυσμένων τμημάτων δέρματος. Επιπλέον, η αναζήτηση αντισωμάτων έναντι της νόσου στο αίμα του εξεταζόμενου ατόμου δεν έχει κανένα αποτέλεσμα, αφού σε πολλές περιπτώσεις δεν ανιχνεύονται αντισώματα, αν και ο ασθενής έχει ήδη παρουσιάσει τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της λέπρας.

Θεραπεία

Η νόσος μπορεί να αντιμετωπιστεί και να θεραπευτεί με χορήγηση αντιβιοτικών, που ενδεχομένως θα πρέπει να χορηγούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Όσο νωρίτερα, πάντως, διαγνωστεί η νόσος και ξεκινήσει η θεραπεία, τόσο οι βλάβες που θα προκληθούν θα είναι μικρότερες. Επίσης, αν ο ασθενής λάβει την κατάλληλη θεραπεία, παύει να μεταδίδει τη νόσο μετά τη λήψη των πρώτων δόσεων των φαρμάκων.

Σε περιοχές, όμως, του Τρίτου Κόσμου η νόσος παραμένει και στις μέρες μας ενεργή, αν και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας χορηγεί δωρεάν τα φάρμακα σε όλες τις χώρες του κόσμου, αφού οι υγειονομικές υπηρεσίες υπολειτουργούν και η προώθηση ή χορήγηση τους είναι ιδιαίτερα δυσχερής. Σήμερα, η διεθνής ιατρική κοινότητα χορηγεί για την αντιμετώπιση της λέπρας ένα μείγμα τριών φαρμάκων (dapsone, rifampicin και clofazimine), το οποίο καταπολεμά το μυκοβακτήριο που προκαλεί τη λέπρα και θεραπεύει πλήρως τη νόσο.

Πρόληψη

Η έγκαιρη διάγνωση και η θεραπεία της νόσου, αποτελούν τα καλύτερα όπλα για την εκρίζωσή της. Τα άτομα που ζουν κοντά στον ασθενή θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά από γιατρό για τουλάχιστον 5 χρόνια μετά τη αρχική διάγνωση. Σημειώνεται ότι οι ασθενείς που υποβάλλονται σε θεραπεία δεν μπορούν να μεταδώσουν τη νόσο, ενώ μπορούν να συνεχίσουν κανονικά τις κοινωνικές και επαγγελματικές τους δραστηριότητες. Η λέπρα περιλαμβάνεται στα νοσήματα των οποίων τα περιστατικά θα πρέπει να αναφέρονται αμέσως από τους γιατρούς στις αρμόδιες υγειονομικές αρχές.

Για τη λέπρα δεν υπάρχει προστατευτικό εμβόλιο. Επειδή, όμως, το μικρόβιο που προκαλεί τη φυματίωση είναι συγγενικό με το αντίστοιχο της λέπρας, το εμβόλιο κατά της φυματίωσης (BCG) θεωρείται ότι προστατεύει σε κάποιο βαθμό από τη νόσο. Ο καλύτερος τρόπος, πάντως, προστασίας πιστεύεται ότι είναι η αποφυγή επαφής με τα σωματικά υγρά και το δέρμα των ασθενών.

Μετά από συντονισμένη δράση των υγειονομικών υπηρεσιών όλου του κόσμου, η λέπρα έχει περιοριστεί σημαντικά σε όλες τις χώρες, αφού ενώ το 1985 διαγνώστηκαν 5,2 εκατομμύρια νέα περιστατικά, το 2009 περιορίστηκαν μόλις σε 213.000.

Επίλογος

Η διαχρονική φοβία και προκατάληψη για τη λέπρα είχε λάβει στο παρελθόν εκρηκτικές διαστάσεις, που ενισχύονταν από το αποκρουστικό, πολλές φορές, παρουσιαστικό των ασθενών, ενώ η σύνδεσή της με τη Βίβλο και η αναφερόμενη θεραπεία της από το Χριστό, της προσέδωσε μυστηριακό χαρακτήρα. Η αλήθεια είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος της κοινής γνώμης δεν διαθέτει επαρκή ενημέρωση και εξακολουθεί να πιστεύει όσα πίστευαν οι άνθρωποι πριν από 2 – 3 αιώνες. Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, μάλιστα, έχει εγκρίνει ομόφωνα ψήφισμα για την εξάλειψη των διακρίσεων σε βάρος των ατόμων που έχουν προσβληθεί από λέπρα σε κάθε γωνιά του κόσμου.

Η πραγματικότητα, όμως, πέρα από κραυγές ρατσισμού και ανθρωποφοβίας, είναι εντελώς διαφορετική, αφού η λέπρα είναι μια νόσος που μεταδίδεται δύσκολα και μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με τα κατάλληλα φάρμακα, χωρίς να απαιτείται κοινωνική απομόνωση και ισόβιος στιγματισμός των ασθενών και των οικογενειών τους.

Δημοσιεύθηκε στα ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ, 18/5/2010